🌋🌧🌍 နှစ်တစ်သန်းကျော် မိုးဆက်တိုက်ရွာသွန်းခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေကို အသွင်ပြောင်းလဲပေးခဲ့တဲ့ Carnian မိုးရွာသွန်းမှုဖြစ်စဉ်ကြီး
Carnian Pluvial Event (CPE) ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၃၄ မှ ၂၃၂ သန်းခန့်က Late Triassic ခေတ်အတွင်း နှစ်သန်းချီ ကြာမြင့်ခဲ့တဲ့ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုကြီးနဲ့ ၎င်းရဲ့ အကျိုးဆက်ကြောင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲခဲ့မှု ဖြစ်စဉ်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ ယခင်က ခြောက်သွေ့နေတဲ့ Pangaea စူပါတိုက်မဟာကြီးရဲ့ ရာသီဥတုကို ရုတ်တရက် အနှောင့်အယှက်ပေးခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေရဲ့ ဇီဝသက်ရှိ ဂေဟစနစ်တွေကို အခြေခံကျကျ အသွင်ပြောင်းလဲစေခဲ့ပါတယ်။
(မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုမှ စတင်သော ကမ္ဘာကြီးပူနွေးမှု)
ဒီဖြစ်ရပ်ကြီး ဖြစ်ပွားရခြင်းရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့ ယနေ့ခေတ် ကနေဒါနဲ့ အမေရိကန်တို့မှာ တည်ရှိခဲ့တဲ့ Wrangellia Large Igneous Province မှ မီးတောင်ကြီးများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပေါက်ကွဲခဲ့မှုကြောင့် ယူဆထားခဲ့ကြပါတယ်။ ၎င်း မီးတောင်တွေကနေ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (Carbon Dioxide) တို့လို ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့တွေကို လေထုထဲသို့ များပြားစွာ ထုတ်လွှတ်ခဲ့တာကြောင့်၊ ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကို သိသိသာသာ (4–8°C) အထိမြင့်တက်လာစေပြီး ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အဲ့လို ပူနွေးလာမှုကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေလည်ပတ်မှုစနစ် ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး သမုဒ္ဒရာတွေက ရေငွေ့များစွာဟာ အငွေ့ပျံကုန်ကြကာ စူပါတိုက်ကြီးတစ်လျှောက် မုတ်သုန်မိုးတွေကို နှစ်သန်းချီအောင် မစဲတော့ပဲ အဆက်မပြတ် သည်းထန်စွာ ရွာသွန်းစေခဲ့ပါတော့တယ်။
(ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ပြင်းထန်သော သက်ရောက်မှုများ)
CPE ဖြစ်စဉ်က ခြောက်သွေ့တဲ့ ရာသီဥတုကို ပိုပူ၍ ပိုစိုစွတ်သော ရာသီဥတုအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ကြီးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်သေများကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ မြေလွှာများမှာ တွေ့ရှိနိုင်ပြီး၊ ကာဗွန်နိတ် (ထုံးကျောက်) အနည်အနှစ်များနေရာမှာ Silica ပါဝင်မှု မြင့်မားတဲ့ အနည်အနှစ်များ အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို တွေ့ရှိရပါတယ်။ ၎င်း အပြောင်းအလဲဟာ သမုဒ္ဒရာ ဓာတုဗေဒ ပြောင်းလဲမှုနဲ့ ကာဗွန်နိတ် ဖြစ်ပေါ်စေသော သက်ရှိများ မျိုးသုဉ်းမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင်လည်း မီးတောင်ဓာတ်ငွေ့များကြောင့် အက်ဆစ်မိုးတွေလည်း ရွာသွန်းလာခဲ့ပြီး၊ မြေပြင်ရှိ ကျောက်တောင်များရဲ့ တိုက်စားမှုကို ပိုမို မြန်ဆန်စေခဲ့တယ်။ ပင်လယ်ရေတွေမှာလည်း အက်ဆစ်ဓာတ် ပိုမိုများပြားလာပြီး နက်ရှိုင်းတဲ့ရေပြင်တွေမှာ အောက်ဆီဂျင် ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပင်လယ်ရေနေ သတ္တဝါများ ကြီးမားစွာ မျိုးသုဉ်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။
(ဇီဝသက်ရှိများ၏ အလှည့်အပြောင်း)
ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ သက်ရောက်မှုတွေကြောင့် CPE ဖြစ်ရပ်ကြီးဟာ ကြီးမားတဲ့ ဇီဝဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲ ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တယ်။
ဒီ ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ပင်လယ်ရေနေ မျိုးစုအားလုံးရဲ့ ၃၃% ခန့်ဟာ မျိုးတုံးကုန်ကြတယ်။ ကုန်းမြေပေါ်မှာလည်း rhynchosaurs နှင့် dicynodonts တို့လို အပင်စား တွားသွားသတ္တဝါကြီးတွေ အများကြီး ဆုံးရှုံးကုန်ကြရတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီပြောင်းလဲမှုတွေက မျိုးစိတ်သစ်များ ရှင်သန် ဖွံ့ဖြိုးလာဖို့အတွက်တော့ အခွင့်အရေးတွေ ဖန်တီးပေးခဲ့ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေက CPE ဖြစ်ရပ်ကြီးကို ဒိုင်နိုဆောများ ကမ္ဘာမြေ ဂေဟစနစ်မှာ လွှမ်းမိုးလာစေဖို့ အဓိကသော့ချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။ ၎င်းတို့ဟာ ပူပြင်းစိုစွတ်သော အခြေအနေသစ်နဲ့ ပိုမိုလိုက်လျောညီထွေရှိလာပြီး၊ ဒီကာလအတွင်းမှာ မျိုးကွဲများစွာ ကွဲပြားပေါ်ထွက် လာခဲ့ကြပါတယ်။
(မျိုးစိတ်/မျိုးကွဲ အသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း)
CPE ကာလကြီးဟာ ပထမဆုံး နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ အိမ်မြှောင်များ၊ လိပ်များ၊ နှင့် မိကျောင်းများ အပါအဝင် ခေတ်သစ် တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာ (သို့မဟုတ်) မျိုးကွဲပြားလာတဲ့ အချိန်လည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
အပင်အုပ်စုတွေမှာဆိုရင်လည်း Conifers(ထင်းရှူး) နဲ့ Fern(ဖန်း)ပင်မျိုးရင်းများ မျိုးကွဲပြားလာပြီး Mesozoic ခေတ်ရဲ့ အဓိကအပင်များအဖြစ် ရပ်တည်လာခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ပယင်း(Amber) အနည်အနှစ်များစွာကိုလည်း ဒီဖြစ်ရပ်ကြီးအတွင်းမှာ ပထမဆုံးအကြိမ် တွင်ကျယ်စွာ တွေ့ရှိလာခဲ့ရပါတယ်။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင်တော့ Carnian Pluvial Event (CPE) ဟာ ကမ္ဘာမြေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းမှာ ကြီးမားတဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပေမယ့်လည်း၊ ၎င်းဟာ ဂေဟစနစ်ကြီးတစ်ခုလုံးကို လုံးဝ အသစ်ဖြစ်သွားအောင် ပြန်လည်ပုံဖော်ပေးခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေကို နှစ်သန်း(၁၆၅)သန်းလောက် အုပ်စိုးချယ်လှယ်သွားကြမယ့် ဒိုင်နိုဆောခေတ်ကြီး (Dinosaurs Era) စတင်နိုင်ဖို့ လမ်းဖွင့်ပေးလိုက်တဲ့ သမိုင်းဝင် အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုပဲ ဖြစ်ခဲ့ပါတော့တယ်။
