အရှေ့တောင်အာရှမှာ ဆီအကျပ်အတည်း ပိုဆိုးလာလို့ ကန့်သတ်မှုတွေတိုးလာ
အင်ဒိုနီးရှားနဲ့ ဗီယက်နမ်လို နိုင်ငံတွေဟာ စက်သုံးဆီ တင်သွင်းမှုအပေါ် အလွန်အမင်း အမှီပြုနေရပြီး စွမ်းအင်သိုလှောင်ထားမှုကလည်း အကန့်အသတ်ပဲ ရှိပါတယ်။
အီရန်အပေါ် အမေရိကန်-အစ္စရေး စစ်ပွဲရဲ့ နောက်ဆက်တွဲဂယက်ကြောင့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) မှာ သင်္ဘောအသွားအလာတွေ ပိတ်ဆို့နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အရှေ့တောင်အာရှက အစိုးရတွေနဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေဟာ စွမ်းအင်ပြတ်လပ်မှု ဒဏ်ကိုမခံရအောင် နည်းလမ်းမျိုးစုံနဲ့ ကြိုးစားရုန်းကန်နေကြရပါတယ်။
ပင်လယ်ကွေ့ဒေသနဲ့ ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ဝေးနေပေမဲ့လည်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက အစိုးရရုံးတွေကို တစ်ပတ် ၄ ရက်ပဲ ရုံးတက်ဖို့ ပြောင်းလဲလိုက်ပါတယ်။ ထိုင်းနဲ့ ဗီယက်နမ်က တာဝန်ရှိသူတွေကိုတော့ အိမ်ကနေပဲ အလုပ်လုပ်ဖို့ (WFH) နဲ့ ခရီးသွားလာမှု လျှော့ချဖို့ တိုက်တွန်းထားသလို၊ မြန်မာအစိုးရကလည်း မော်တော်ယာဉ်တွေကို တရက်ခြားစီ မောင်းနှင်ရမယ့် စနစ်ကို ကျင့်သုံးလိုက်ပါတယ်။
အီရန်အပေါ် အမေရိကန်-အစ္စရေးရဲ့ စစ်ပွဲကြောင့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့သွားတဲ့အတွက် အရှေ့တောင်အာရှတစ်လွှားမှာ စွမ်းအင်ပြတ်လပ်မှုကို တားဆီးဖို့ အစိုးရတွေနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ အသည်းအသန် ရုန်းကန်နေရပါတယ်။
ပင်လယ်ကွေ့နဲ့ အလှမ်းဝေးတဲ့ ဒေသတွေမှာတောင် ဒီဒဏ်ကို ခံနေရပါပြီ။ ဖိလစ်ပိုင်မှာ ရုံးတက်ရက် လျှော့ချလိုက်သလို၊ ထိုင်းနဲ့ ဗီယက်နမ်မှာလည်း ခရီးသွားလာမှု ကန့်သတ်ဖို့ ပြောနေကြရပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှာဆိုရင် ကားတွေကို နံပါတ်အနီ/အနက် ခွဲမောင်းတာမျိုး (သို့မဟုတ်) ရက်ကျော်မောင်းတဲ့ စနစ်တွေကို စတင်နေပါပြီ။
အစိုးရတွေက ဆီဈေး တည်ငြိမ်အောင်လည်း ဈေးကွက်ထဲကို တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက် ထိန်းကျောင်းနေပါတယ်။
ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် အနုတင် ချန်ဝီရပ်ကူးလ်က ဒီဇယ်ဈေးကို ယာယီသတ်မှတ်ချက်နဲ့ ကန့်သတ်လိုက်သလို၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကလည်း သူတို့ရဲ့ စက်သုံးဆီဈေးနှုန်း တည်ငြိမ်ရေးရန်ပုံငွေထဲကနေ ထုတ်သုံးနေပြီလို့ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာတွေက ဖော်ပြပါတယ်။
စင်ကာပူအခြေစိုက် Asia Decoded က စီးပွားရေးပညာရှင် Priyanka Kishore ရဲ့ အဆိုအရ "အခုလုပ်နေတာတွေက ရေလက်ကြားသာ ဆက်ပိတ်နေဦးမယ်ဆိုရင် ဖြစ်လာမယ့် အခြေအနေတွေရဲ့ အစပဲ ရှိသေးတယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။
အရှေ့တောင်အာရှဟာ ကိုယ်ပိုင် သဘာဝသယံဇာတတွေ ရှိပေမဲ့လည်း သွင်းကုန်ဆီနဲ့ ဂတ်စ်ကိုပဲ အဓိက အားကိုးနေရတာပါ။ အဲဒီ သွင်းကုန်အများစုက ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂၀၂၄ ခုနှစ် အချက်အလက်တွေအရ ဒီရေလက်ကြားကို ဖြတ်သွားတဲ့ ရေနံစိမ်း ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည် (LNG) ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းဟာ အာရှနိုင်ငံတွေကို ဦးတည်တာဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နဲ့ တောင်ကိုရီးယားက တင်ပို့မှုရဲ့ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ယူထားပြီး ကျန်တဲ့ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းက အာရှတိုက်ရဲ့ တခြားနိုင်ငံတွေဆီ ရောက်တာပါ။
ဂျကာတာအခြေစိုက် ERIA က စီးပွားရေးပညာရှင် Alloysius Joko Purwanto ကတော့ ဖိလစ်ပိုင်၊ ထိုင်း၊ မလေးရှားနဲ့ ဘရူနိုင်းတို့ဟာ ရေနံစိမ်းပြတ်လပ်မှုဒဏ်ကို အဆိုးဆုံး ခံရနိုင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒီနိုင်ငံတွေဟာ သူတို့သုံးစွဲနေတဲ့ ရေနံစိမ်းရဲ့ ၆၀ ကနေ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိကို ပြည်ပကနေ တင်သွင်းနေရတာပါ။ ရေနံထွက်တဲ့ အင်ဒိုနီးရှားတောင်မှ သုံးစွဲမှုရဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံကျော်ကို ပြည်ပကနေ ပြန်ဝယ်နေရပါတယ်။
ဒီထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်း ပြတ်တောက်မှုကြောင့် ဒေသတွင်းက အရန်စွမ်းအင် သိုလှောင်ထားမှု အကန့်အသတ်ရှိတာကို မီးမောင်းထိုးပြသလို ဖြစ်နေပါတယ်။ ရေလက်ကြား ပိတ်ထားသမျှ ကာလပတ်လုံး ဒီအခြေအနေက ပိုဆိုးလာမှာပါ။
ဗီယက်နမ်ကတော့ အရှေ့အလယ်ပိုင်း မဟုတ်တဲ့ တခြားနိုင်ငံတွေဆီကနေ ရေနံစိမ်း ၄ သန်းလောက် ဝယ်ဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါဟာ ဗီယက်နမ်တစ်နိုင်ငံလုံး ၆ ရက်စာ သုံးစွဲမှုလောက်ပဲ ရှိတာကြောင့် အရန်ဆီ ပြတ်လပ်ဖို့ အန္တရာယ် အလွန်များနေတယ်လို့ သုတေသီ Sam Reynolds က ပြောပါတယ်။
အင်ဒိုနီးရှားမှာတော့ ၂၁ ရက်ကနေ ၂၃ ရက်စာလောက်ပဲ အရန်ဆီ ကျန်ပါတော့တယ်။ ထိုင်းစွမ်းအင်ဝန်ကြီးကတော့ သူတို့မှာ ၆၅ ရက်စာ ရှိပြီး နောက်ထပ် ၃၀ ရက်စာ ထပ်ဖြည့်ဖို့ ကြိုးစားနေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဖိလစ်ပိုင်မှာတော့ ရက်ပေါင်း ၅၀ ကနေ ၆၀ စာရှိပေမဲ့ ဒါက ပုဂ္ဂလိကပိုင် သိုလှောင်ရုံတွေမှာ ရှိနေတာပါ။ ဒါကြောင့် အစိုးရက အခွန်လျှော့ပေးတာ၊ နိုင်ငံပိုင် ရေနံကုမ္ပဏီကနေ ထပ်ဝယ်တာနဲ့ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတွေကို ဆီထုတ်ရောင်းပေးဖို့ တောင်းဆိုတာမျိုးတွေပဲ လုပ်နိုင်ပါတော့တယ်။
ပြတ်တောက်သွားတဲ့ ထောက်ပံ့မှုကို အစားထိုးဖို့ နိုင်ငံတိုင်းက ကြိုးစားနေကြပေမဲ့ ရေနံချက်စက်ရုံ အမျိုးအစား မတူတာ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဝေးတာနဲ့ စရိတ်ကြီးတာတွေကြောင့် ရေတိုမှာ အစားထိုးဖို့ ခက်ခဲနေပါတယ်။
ဒီအခြေအနေသာ ဆက်သွားနေရင် ဆီဈေးတွေ ပိုတက်လာပြီး သုံးစွဲမှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်တွေ ပိုများလာပါလိမ့်မယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ ရေနံတစ်စည်ကို ပျမ်းမျှ ဒေါ်လာ ၈၀ လောက် ဖြစ်လာနိုင်ပြီး အာရှတစ်လွှားမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနဲ့ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုတွေ ကြုံရနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားကြပါတယ်။
လာမယ့် ၂ ပတ် ဒါမှမဟုတ် ၃ ပတ်အတွင်း ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားသာ ပြန်မပွင့်ဘူးဆိုရင် အရှေ့တောင်အာရှဟာ စီးပွားရေး ကပ်ဆိုက်မယ့် (Recession) အခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရနိုင်တယ်လို့ ပညာရှင်တွေက သတိပေးထားပါတယ်။
