Rafadan Tayfa 4 : Hayrimator [2023]
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
Hayri လိုခေါ်တဲ့ ဉာဏ်ကြီးရှင်ကောင်လေးဟာ Hayrimatör လိုခေါ်တဲ့စက်ရုပ်ကြီးကိုတည်ဆောက်နေခဲ့ပေမယ့် အလုပ်လုပ်စေဖို လုံလောက်တဲ့စွမ်းအားရှိမနေခဲ့ပါဘူး။ ဒီတော့ သူ့ရဲ့မိတ်ဆွေဂြိုလ်သားလေး Zobi ကိုအကူညီသွားတောင်းပါတော့တယ်။Zobi ကလည်း သူ့ရဲ့လက်စွပ်ကိုပေးလိုက်ပြီး မပျောက်‌ အောင်ဂရုစိုက်ဖိုနဲ့ ဒီလက်စွပ်က သူ့အိမ်ပြန်ဖိုလက်မှတ်ဖြစ်ကြောင်းပြောပြီး ပေးလိုက်ပါတယ်။

ဒီကားထဲမှာတော့ Hayri က သူ့ရဲ့စက်ရုပ်ကိုပဲအာရုံစိုက်နေတဲ့အတွက် Rafadan Crew အဖွဲသားတွေအပေါ် ပျက်ကွက်လာတာတွေရှိလာပါတယ်။ လက်စွပ်အကြောင်းကိုကြားသွားတဲ့ လူဆိုးကြီး Mr Spy ဟာ Hayrimatör ဆီကနေ လက်စွပ်ကိုခိုးယူဖိုကြိုးစားပါတော့တယ်။

ဒီတော့ Mr.Spy ဆီကနေ Hayri တိုလက်စွပ်ကိုဘယ်လိုပြန်ယူကြမလဲ Rafadan Crew ကရော အရင်လိုစည်းလုံးနိုင်ပါ့ဦးမလားဆိုတာကိုတော့ ဒီကားလေးထဲမှာပဲ ဆက်လက်စောင့်ကြည့်လိုက်ကြပါဦး။

😍ကြည့်ရန်နှိပ်ပါ👇

t.me/animemovie1005/391

🎬 Main channel 🔗

t.me/addlist/43SAvNGGjGExNWVl

ကမ်ဘရီယန် ခေတ် (Cambrian Period) :
လွန်ခဲ့သော ​၅၄၁-၄၈၅.၄ သန်းခန့်က
​ပတ်ဝန်းကျင် -
ပျမ်းမျှအပူချိန် : ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်
လေထုထဲတွင် အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု : ၁၂.၅%
ကမ်ဘရီယန်ကာလဟာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းခေတ် (Paleozoic Era) ရဲ့ ပထမဆုံးသော ဘူမိဗေဒကာလကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တဲ့ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်ဘရီယန်ကာလမတိုင်မီက ရှိခဲ့တဲ့ သက်ရှိအများစုဟာ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနဲ့သာ မြင်နိုင်ပြီး ရိုးရှင်းပါတယ်။ သို့သော် ကမ်ဘရီယန်ကာလမှာတော့ ကမ်ဘရီယန်ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion) လို့ သိကြတဲ့ သက်ရှိမျိုးစုံတို့ရဲ့ အံ့မခန်းပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလအတွင်း အဓိကကျတဲ့ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များစွာဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်များစွာ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
​ပရိုတရိုဇိုအစ်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (Proterozoic Eon) ရဲ့ ရေခဲပြင်ကြီးတွေဟာ ကြာရှည်စွာ အရည်ပျော်ခဲ့တာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာပြီး ကျယ်ပြန့်တဲ့ ကုန်းမြေများကို ရေလွှမ်းမိုးခဲ့ရာကနေ ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းဒေသများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပင်လယ်နေသတ္တဝါများအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်း ကမ်ဘရီယန်ကာလတွေမှာ ကမ္ဘာဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် အေးမြနေပြီး ဒါဟာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ ဧရာမတိုက်မဟာကြီး ဂွမ်ဒွါနာ (Gondwana) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကတော့ ယနေ့ခေတ်ထက် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ခန့် ပိုမိုမြင့်မားနေပါသေးတယ်။ ဝင်ရိုးစွန်းရေခဲလွှာတွေနဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ ရှိနေသေးပေမယ့်လည်း ရာသီဥတုဟာ ကမ်ဘရီယန်ကာလကုန်ပိုင်းမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုနွေးလာတယ်။ ရေခဲမြစ်တွေ ဆုတ်ယုတ်သွားတာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး ကမ္ဘာကြီး ပိုပြီးနွေးထွေးလာတဲ့ ဒီအခြေအနေဟာ အော်ဒိုဗစ်ရှန် (Ordovician) ကာလအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။
✴​ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion)
​
ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှုဆိုတာဟာ သက်ရှိဇီဝ အမျိုးအစားအားလုံးရဲ့ (၆၃) ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းစုရဲ့ ကနဦးမျိုးစိတ် အများစု ပထမဆုံး စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အချိန်ကာလတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ၊ မြေကျင်းတူးတဲ့ အပြုအမူရှိ သက်ရှိတွေနဲ့ အရင်က မရှိသလောက် ရှားပါးခဲ့တဲ့ အရိုးစုရှိ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ မျိုးစိတ်ပေါင်းစုံ ပေါများလာတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
​ဒီဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်ရပ်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -
​၁။ လေထုထဲမှာ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ပိုကြီးပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့သက်ရှိတွေကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပါတယ်။
​၂။ အိုဇုန်းလွှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် ခရမ်းလွန်(UV)ရောင်ခြည်ရဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ဆိုးကျိုးတွေကို လျှော့ချပေးပြီး ပိုတိမ်တဲ့ရေထဲမှာ နေထိုင်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။
​၃။ နောက်ပိုင်း ပရိုတယ်ရိုဇိုးအစ် (Proterozoic) ကာလအတွင်းက "နှင်းဘောလုံးကမ္ဘာ" (Snowball Earth) ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် မျိုးသုဉ်းမှုကြီးတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သက်ရှိအသစ်တွေအတွက် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွေ ပွင့်သွားခဲ့ပါတယ်။
​၄။ ကမ်ဘရီယန်ကာလရဲ့ ပင်လယ်ရေတွေထဲမှာ ကယ်လ်စီယမ်ပါဝင်မှု မြင့်မားတာကြောင့် ပင်လယ်သတ္တဝါတွေဟာ အရိုးစု၊ အခွံနဲ့ အခြားမာကျောတဲ့ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံတွေကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တယ်။
​၅။ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံတွေကို စီစဉ်ဖွဲ့စည်းရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဟော့ဇ်(Hox) မျိုးဗီဇတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုလို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ပါဝင်တယ်။
​၆။ အစာကွင်းဆက်ထဲမှာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် တွဲဖက်ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုနဲ့ သားရဲ နဲ့ သားကောင်တွေရဲ့ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေကို တွန်းအားပေးခဲ့တယ်။
​ကမ်ဘရီယန်ခေတ်ဟာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တဲ့အချိန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံနဲ့ သက်ရှိအများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲက အချို့မျိုးစိတ်တွေကတော့ ခေတ်သစ်သက်ရှိမျိုးဆက်တွေအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပါဘူး။
✴(သက်ရှိများ)
​ကမ်ဘရီယန်ကာလက တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အများစုဟာ ရေနေသတ္တဝါတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အာသရိုပေါ့ဒ် (Arthropods) တွေဟာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲမှာ လွှမ်းမိုးတဲ့တိရစ္ဆာန်အုပ်စုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ထရိုင်လိုဘိုက် (trilobites)တွေဟာ အလွန်ပေါများခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ သတ္တုဓာတ်ပါဝင်တဲ့ သက်ရှိမျိုးစိတ်သစ်များစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလို ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ဂေဟစနစ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ မြေကျင်းတူးတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေလည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့မတူဘဲ အဲဒီခေတ်က တိရစ္ဆာန်အများစုဟာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားမှာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရေကူးတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ရေပြင်အလယ်မှာ နေထိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေကတော့ အလွန်နည်းပါးခဲ့ပါတယ်။

ကမ်ဘရီယန် ခေတ် (Cambrian Period) :
လွန်ခဲ့သော ​၅၄၁-၄၈၅.၄ သန်းခန့်က
​ပတ်ဝန်းကျင် -
ပျမ်းမျှအပူချိန် : ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်
လေထုထဲတွင် အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု : ၁၂.၅%
ကမ်ဘရီယန်ကာလဟာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းခေတ် (Paleozoic Era) ရဲ့ ပထမဆုံးသော ဘူမိဗေဒကာလကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တဲ့ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်ဘရီယန်ကာလမတိုင်မီက ရှိခဲ့တဲ့ သက်ရှိအများစုဟာ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနဲ့သာ မြင်နိုင်ပြီး ရိုးရှင်းပါတယ်။ သို့သော် ကမ်ဘရီယန်ကာလမှာတော့ ကမ်ဘရီယန်ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion) လို့ သိကြတဲ့ သက်ရှိမျိုးစုံတို့ရဲ့ အံ့မခန်းပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလအတွင်း အဓိကကျတဲ့ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များစွာဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်များစွာ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
​ပရိုတရိုဇိုအစ်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (Proterozoic Eon) ရဲ့ ရေခဲပြင်ကြီးတွေဟာ ကြာရှည်စွာ အရည်ပျော်ခဲ့တာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာပြီး ကျယ်ပြန့်တဲ့ ကုန်းမြေများကို ရေလွှမ်းမိုးခဲ့ရာကနေ ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းဒေသများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပင်လယ်နေသတ္တဝါများအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်း ကမ်ဘရီယန်ကာလတွေမှာ ကမ္ဘာဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် အေးမြနေပြီး ဒါဟာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ ဧရာမတိုက်မဟာကြီး ဂွမ်ဒွါနာ (Gondwana) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကတော့ ယနေ့ခေတ်ထက် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ခန့် ပိုမိုမြင့်မားနေပါသေးတယ်။ ဝင်ရိုးစွန်းရေခဲလွှာတွေနဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ ရှိနေသေးပေမယ့်လည်း ရာသီဥတုဟာ ကမ်ဘရီယန်ကာလကုန်ပိုင်းမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုနွေးလာတယ်။ ရေခဲမြစ်တွေ ဆုတ်ယုတ်သွားတာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး ကမ္ဘာကြီး ပိုပြီးနွေးထွေးလာတဲ့ ဒီအခြေအနေဟာ အော်ဒိုဗစ်ရှန် (Ordovician) ကာလအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။
✴​ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion)
​
ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှုဆိုတာဟာ သက်ရှိဇီဝ အမျိုးအစားအားလုံးရဲ့ (၆၃) ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းစုရဲ့ ကနဦးမျိုးစိတ် အများစု ပထမဆုံး စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အချိန်ကာလတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ၊ မြေကျင်းတူးတဲ့ အပြုအမူရှိ သက်ရှိတွေနဲ့ အရင်က မရှိသလောက် ရှားပါးခဲ့တဲ့ အရိုးစုရှိ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ မျိုးစိတ်ပေါင်းစုံ ပေါများလာတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
​ဒီဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်ရပ်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -
​၁။ လေထုထဲမှာ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ပိုကြီးပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့သက်ရှိတွေကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပါတယ်။
​၂။ အိုဇုန်းလွှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် ခရမ်းလွန်(UV)ရောင်ခြည်ရဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ဆိုးကျိုးတွေကို လျှော့ချပေးပြီး ပိုတိမ်တဲ့ရေထဲမှာ နေထိုင်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။
​၃။ နောက်ပိုင်း ပရိုတယ်ရိုဇိုးအစ် (Proterozoic) ကာလအတွင်းက "နှင်းဘောလုံးကမ္ဘာ" (Snowball Earth) ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် မျိုးသုဉ်းမှုကြီးတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သက်ရှိအသစ်တွေအတွက် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွေ ပွင့်သွားခဲ့ပါတယ်။
​၄။ ကမ်ဘရီယန်ကာလရဲ့ ပင်လယ်ရေတွေထဲမှာ ကယ်လ်စီယမ်ပါဝင်မှု မြင့်မားတာကြောင့် ပင်လယ်သတ္တဝါတွေဟာ အရိုးစု၊ အခွံနဲ့ အခြားမာကျောတဲ့ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံတွေကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တယ်။
​၅။ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံတွေကို စီစဉ်ဖွဲ့စည်းရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဟော့ဇ်(Hox) မျိုးဗီဇတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုလို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ပါဝင်တယ်။
​၆။ အစာကွင်းဆက်ထဲမှာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် တွဲဖက်ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုနဲ့ သားရဲ နဲ့ သားကောင်တွေရဲ့ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေကို တွန်းအားပေးခဲ့တယ်။
​ကမ်ဘရီယန်ခေတ်ဟာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တဲ့အချိန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံနဲ့ သက်ရှိအများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲက အချို့မျိုးစိတ်တွေကတော့ ခေတ်သစ်သက်ရှိမျိုးဆက်တွေအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပါဘူး။
✴(သက်ရှိများ)
​ကမ်ဘရီယန်ကာလက တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အများစုဟာ ရေနေသတ္တဝါတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အာသရိုပေါ့ဒ် (Arthropods) တွေဟာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲမှာ လွှမ်းမိုးတဲ့တိရစ္ဆာန်အုပ်စုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ထရိုင်လိုဘိုက် (trilobites)တွေဟာ အလွန်ပေါများခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ သတ္တုဓာတ်ပါဝင်တဲ့ သက်ရှိမျိုးစိတ်သစ်များစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလို ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ဂေဟစနစ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ မြေကျင်းတူးတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေလည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့မတူဘဲ အဲဒီခေတ်က တိရစ္ဆာန်အများစုဟာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားမှာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရေကူးတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ရေပြင်အလယ်မှာ နေထိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေကတော့ အလွန်နည်းပါးခဲ့ပါတယ်။

ကမ်ဘရီယန် ခေတ် (Cambrian Period) :
လွန်ခဲ့သော ​၅၄၁-၄၈၅.၄ သန်းခန့်က
​ပတ်ဝန်းကျင် -
ပျမ်းမျှအပူချိန် : ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်
လေထုထဲတွင် အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု : ၁၂.၅%
ကမ်ဘရီယန်ကာလဟာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းခေတ် (Paleozoic Era) ရဲ့ ပထမဆုံးသော ဘူမိဗေဒကာလကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တဲ့ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်ဘရီယန်ကာလမတိုင်မီက ရှိခဲ့တဲ့ သက်ရှိအများစုဟာ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနဲ့သာ မြင်နိုင်ပြီး ရိုးရှင်းပါတယ်။ သို့သော် ကမ်ဘရီယန်ကာလမှာတော့ ကမ်ဘရီယန်ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion) လို့ သိကြတဲ့ သက်ရှိမျိုးစုံတို့ရဲ့ အံ့မခန်းပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလအတွင်း အဓိကကျတဲ့ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များစွာဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်များစွာ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
​ပရိုတရိုဇိုအစ်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (Proterozoic Eon) ရဲ့ ရေခဲပြင်ကြီးတွေဟာ ကြာရှည်စွာ အရည်ပျော်ခဲ့တာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာပြီး ကျယ်ပြန့်တဲ့ ကုန်းမြေများကို ရေလွှမ်းမိုးခဲ့ရာကနေ ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းဒေသများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပင်လယ်နေသတ္တဝါများအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်း ကမ်ဘရီယန်ကာလတွေမှာ ကမ္ဘာဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် အေးမြနေပြီး ဒါဟာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ ဧရာမတိုက်မဟာကြီး ဂွမ်ဒွါနာ (Gondwana) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကတော့ ယနေ့ခေတ်ထက် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ခန့် ပိုမိုမြင့်မားနေပါသေးတယ်။ ဝင်ရိုးစွန်းရေခဲလွှာတွေနဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ ရှိနေသေးပေမယ့်လည်း ရာသီဥတုဟာ ကမ်ဘရီယန်ကာလကုန်ပိုင်းမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုနွေးလာတယ်။ ရေခဲမြစ်တွေ ဆုတ်ယုတ်သွားတာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး ကမ္ဘာကြီး ပိုပြီးနွေးထွေးလာတဲ့ ဒီအခြေအနေဟာ အော်ဒိုဗစ်ရှန် (Ordovician) ကာလအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။
✴​ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion)
​
ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှုဆိုတာဟာ သက်ရှိဇီဝ အမျိုးအစားအားလုံးရဲ့ (၆၃) ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းစုရဲ့ ကနဦးမျိုးစိတ် အများစု ပထမဆုံး စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အချိန်ကာလတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ၊ မြေကျင်းတူးတဲ့ အပြုအမူရှိ သက်ရှိတွေနဲ့ အရင်က မရှိသလောက် ရှားပါးခဲ့တဲ့ အရိုးစုရှိ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ မျိုးစိတ်ပေါင်းစုံ ပေါများလာတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
​ဒီဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်ရပ်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -
​၁။ လေထုထဲမှာ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ပိုကြီးပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့သက်ရှိတွေကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပါတယ်။
​၂။ အိုဇုန်းလွှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် ခရမ်းလွန်(UV)ရောင်ခြည်ရဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ဆိုးကျိုးတွေကို လျှော့ချပေးပြီး ပိုတိမ်တဲ့ရေထဲမှာ နေထိုင်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။
​၃။ နောက်ပိုင်း ပရိုတယ်ရိုဇိုးအစ် (Proterozoic) ကာလအတွင်းက "နှင်းဘောလုံးကမ္ဘာ" (Snowball Earth) ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် မျိုးသုဉ်းမှုကြီးတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သက်ရှိအသစ်တွေအတွက် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွေ ပွင့်သွားခဲ့ပါတယ်။
​၄။ ကမ်ဘရီယန်ကာလရဲ့ ပင်လယ်ရေတွေထဲမှာ ကယ်လ်စီယမ်ပါဝင်မှု မြင့်မားတာကြောင့် ပင်လယ်သတ္တဝါတွေဟာ အရိုးစု၊ အခွံနဲ့ အခြားမာကျောတဲ့ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံတွေကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တယ်။
​၅။ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံတွေကို စီစဉ်ဖွဲ့စည်းရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဟော့ဇ်(Hox) မျိုးဗီဇတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုလို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ပါဝင်တယ်။
​၆။ အစာကွင်းဆက်ထဲမှာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် တွဲဖက်ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုနဲ့ သားရဲ နဲ့ သားကောင်တွေရဲ့ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေကို တွန်းအားပေးခဲ့တယ်။
​ကမ်ဘရီယန်ခေတ်ဟာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တဲ့အချိန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံနဲ့ သက်ရှိအများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲက အချို့မျိုးစိတ်တွေကတော့ ခေတ်သစ်သက်ရှိမျိုးဆက်တွေအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပါဘူး။
✴(သက်ရှိများ)
​ကမ်ဘရီယန်ကာလက တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အများစုဟာ ရေနေသတ္တဝါတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အာသရိုပေါ့ဒ် (Arthropods) တွေဟာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲမှာ လွှမ်းမိုးတဲ့တိရစ္ဆာန်အုပ်စုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ထရိုင်လိုဘိုက် (trilobites)တွေဟာ အလွန်ပေါများခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ သတ္တုဓာတ်ပါဝင်တဲ့ သက်ရှိမျိုးစိတ်သစ်များစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလို ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ဂေဟစနစ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ မြေကျင်းတူးတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေလည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့မတူဘဲ အဲဒီခေတ်က တိရစ္ဆာန်အများစုဟာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားမှာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရေကူးတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ရေပြင်အလယ်မှာ နေထိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေကတော့ အလွန်နည်းပါးခဲ့ပါတယ်။

ကမ်ဘရီယန် ခေတ် (Cambrian Period) :
လွန်ခဲ့သော ​၅၄၁-၄၈၅.၄ သန်းခန့်က
​ပတ်ဝန်းကျင် -
ပျမ်းမျှအပူချိန် : ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်
လေထုထဲတွင် အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု : ၁၂.၅%
ကမ်ဘရီယန်ကာလဟာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းခေတ် (Paleozoic Era) ရဲ့ ပထမဆုံးသော ဘူမိဗေဒကာလကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တဲ့ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်ဘရီယန်ကာလမတိုင်မီက ရှိခဲ့တဲ့ သက်ရှိအများစုဟာ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနဲ့သာ မြင်နိုင်ပြီး ရိုးရှင်းပါတယ်။ သို့သော် ကမ်ဘရီယန်ကာလမှာတော့ ကမ်ဘရီယန်ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion) လို့ သိကြတဲ့ သက်ရှိမျိုးစုံတို့ရဲ့ အံ့မခန်းပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလအတွင်း အဓိကကျတဲ့ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များစွာဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်များစွာ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
​ပရိုတရိုဇိုအစ်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (Proterozoic Eon) ရဲ့ ရေခဲပြင်ကြီးတွေဟာ ကြာရှည်စွာ အရည်ပျော်ခဲ့တာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာပြီး ကျယ်ပြန့်တဲ့ ကုန်းမြေများကို ရေလွှမ်းမိုးခဲ့ရာကနေ ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းဒေသများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပင်လယ်နေသတ္တဝါများအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်း ကမ်ဘရီယန်ကာလတွေမှာ ကမ္ဘာဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် အေးမြနေပြီး ဒါဟာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ ဧရာမတိုက်မဟာကြီး ဂွမ်ဒွါနာ (Gondwana) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကတော့ ယနေ့ခေတ်ထက် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ခန့် ပိုမိုမြင့်မားနေပါသေးတယ်။ ဝင်ရိုးစွန်းရေခဲလွှာတွေနဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ ရှိနေသေးပေမယ့်လည်း ရာသီဥတုဟာ ကမ်ဘရီယန်ကာလကုန်ပိုင်းမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုနွေးလာတယ်။ ရေခဲမြစ်တွေ ဆုတ်ယုတ်သွားတာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး ကမ္ဘာကြီး ပိုပြီးနွေးထွေးလာတဲ့ ဒီအခြေအနေဟာ အော်ဒိုဗစ်ရှန် (Ordovician) ကာလအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။
✴​ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion)
​
ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှုဆိုတာဟာ သက်ရှိဇီဝ အမျိုးအစားအားလုံးရဲ့ (၆၃) ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းစုရဲ့ ကနဦးမျိုးစိတ် အများစု ပထမဆုံး စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အချိန်ကာလတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ၊ မြေကျင်းတူးတဲ့ အပြုအမူရှိ သက်ရှိတွေနဲ့ အရင်က မရှိသလောက် ရှားပါးခဲ့တဲ့ အရိုးစုရှိ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ မျိုးစိတ်ပေါင်းစုံ ပေါများလာတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
​ဒီဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်ရပ်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -
​၁။ လေထုထဲမှာ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ပိုကြီးပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့သက်ရှိတွေကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပါတယ်။
​၂။ အိုဇုန်းလွှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် ခရမ်းလွန်(UV)ရောင်ခြည်ရဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ဆိုးကျိုးတွေကို လျှော့ချပေးပြီး ပိုတိမ်တဲ့ရေထဲမှာ နေထိုင်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။
​၃။ နောက်ပိုင်း ပရိုတယ်ရိုဇိုးအစ် (Proterozoic) ကာလအတွင်းက "နှင်းဘောလုံးကမ္ဘာ" (Snowball Earth) ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် မျိုးသုဉ်းမှုကြီးတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သက်ရှိအသစ်တွေအတွက် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွေ ပွင့်သွားခဲ့ပါတယ်။
​၄။ ကမ်ဘရီယန်ကာလရဲ့ ပင်လယ်ရေတွေထဲမှာ ကယ်လ်စီယမ်ပါဝင်မှု မြင့်မားတာကြောင့် ပင်လယ်သတ္တဝါတွေဟာ အရိုးစု၊ အခွံနဲ့ အခြားမာကျောတဲ့ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံတွေကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တယ်။
​၅။ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံတွေကို စီစဉ်ဖွဲ့စည်းရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဟော့ဇ်(Hox) မျိုးဗီဇတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုလို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ပါဝင်တယ်။
​၆။ အစာကွင်းဆက်ထဲမှာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် တွဲဖက်ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုနဲ့ သားရဲ နဲ့ သားကောင်တွေရဲ့ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေကို တွန်းအားပေးခဲ့တယ်။
​ကမ်ဘရီယန်ခေတ်ဟာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တဲ့အချိန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံနဲ့ သက်ရှိအများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲက အချို့မျိုးစိတ်တွေကတော့ ခေတ်သစ်သက်ရှိမျိုးဆက်တွေအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပါဘူး။
✴(သက်ရှိများ)
​ကမ်ဘရီယန်ကာလက တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အများစုဟာ ရေနေသတ္တဝါတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အာသရိုပေါ့ဒ် (Arthropods) တွေဟာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲမှာ လွှမ်းမိုးတဲ့တိရစ္ဆာန်အုပ်စုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ထရိုင်လိုဘိုက် (trilobites)တွေဟာ အလွန်ပေါများခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ သတ္တုဓာတ်ပါဝင်တဲ့ သက်ရှိမျိုးစိတ်သစ်များစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလို ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ဂေဟစနစ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ မြေကျင်းတူးတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေလည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့မတူဘဲ အဲဒီခေတ်က တိရစ္ဆာန်အများစုဟာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားမှာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရေကူးတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ရေပြင်အလယ်မှာ နေထိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေကတော့ အလွန်နည်းပါးခဲ့ပါတယ်။

ကမ်ဘရီယန် ခေတ် (Cambrian Period) :
လွန်ခဲ့သော ​၅၄၁-၄၈၅.၄ သန်းခန့်က
​ပတ်ဝန်းကျင် -
ပျမ်းမျှအပူချိန် : ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်
လေထုထဲတွင် အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု : ၁၂.၅%
ကမ်ဘရီယန်ကာလဟာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းခေတ် (Paleozoic Era) ရဲ့ ပထမဆုံးသော ဘူမိဗေဒကာလကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တဲ့ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်ဘရီယန်ကာလမတိုင်မီက ရှိခဲ့တဲ့ သက်ရှိအများစုဟာ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနဲ့သာ မြင်နိုင်ပြီး ရိုးရှင်းပါတယ်။ သို့သော် ကမ်ဘရီယန်ကာလမှာတော့ ကမ်ဘရီယန်ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion) လို့ သိကြတဲ့ သက်ရှိမျိုးစုံတို့ရဲ့ အံ့မခန်းပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလအတွင်း အဓိကကျတဲ့ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များစွာဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်များစွာ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
​ပရိုတရိုဇိုအစ်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (Proterozoic Eon) ရဲ့ ရေခဲပြင်ကြီးတွေဟာ ကြာရှည်စွာ အရည်ပျော်ခဲ့တာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာပြီး ကျယ်ပြန့်တဲ့ ကုန်းမြေများကို ရေလွှမ်းမိုးခဲ့ရာကနေ ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းဒေသများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပင်လယ်နေသတ္တဝါများအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်း ကမ်ဘရီယန်ကာလတွေမှာ ကမ္ဘာဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် အေးမြနေပြီး ဒါဟာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ ဧရာမတိုက်မဟာကြီး ဂွမ်ဒွါနာ (Gondwana) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကတော့ ယနေ့ခေတ်ထက် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ခန့် ပိုမိုမြင့်မားနေပါသေးတယ်။ ဝင်ရိုးစွန်းရေခဲလွှာတွေနဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ ရှိနေသေးပေမယ့်လည်း ရာသီဥတုဟာ ကမ်ဘရီယန်ကာလကုန်ပိုင်းမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုနွေးလာတယ်။ ရေခဲမြစ်တွေ ဆုတ်ယုတ်သွားတာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး ကမ္ဘာကြီး ပိုပြီးနွေးထွေးလာတဲ့ ဒီအခြေအနေဟာ အော်ဒိုဗစ်ရှန် (Ordovician) ကာလအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။
✴​ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion)
​
ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှုဆိုတာဟာ သက်ရှိဇီဝ အမျိုးအစားအားလုံးရဲ့ (၆၃) ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းစုရဲ့ ကနဦးမျိုးစိတ် အများစု ပထမဆုံး စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အချိန်ကာလတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ၊ မြေကျင်းတူးတဲ့ အပြုအမူရှိ သက်ရှိတွေနဲ့ အရင်က မရှိသလောက် ရှားပါးခဲ့တဲ့ အရိုးစုရှိ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ မျိုးစိတ်ပေါင်းစုံ ပေါများလာတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
​ဒီဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်ရပ်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -
​၁။ လေထုထဲမှာ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ပိုကြီးပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့သက်ရှိတွေကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပါတယ်။
​၂။ အိုဇုန်းလွှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် ခရမ်းလွန်(UV)ရောင်ခြည်ရဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ဆိုးကျိုးတွေကို လျှော့ချပေးပြီး ပိုတိမ်တဲ့ရေထဲမှာ နေထိုင်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။
​၃။ နောက်ပိုင်း ပရိုတယ်ရိုဇိုးအစ် (Proterozoic) ကာလအတွင်းက "နှင်းဘောလုံးကမ္ဘာ" (Snowball Earth) ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် မျိုးသုဉ်းမှုကြီးတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သက်ရှိအသစ်တွေအတွက် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွေ ပွင့်သွားခဲ့ပါတယ်။
​၄။ ကမ်ဘရီယန်ကာလရဲ့ ပင်လယ်ရေတွေထဲမှာ ကယ်လ်စီယမ်ပါဝင်မှု မြင့်မားတာကြောင့် ပင်လယ်သတ္တဝါတွေဟာ အရိုးစု၊ အခွံနဲ့ အခြားမာကျောတဲ့ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံတွေကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တယ်။
​၅။ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံတွေကို စီစဉ်ဖွဲ့စည်းရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဟော့ဇ်(Hox) မျိုးဗီဇတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုလို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ပါဝင်တယ်။
​၆။ အစာကွင်းဆက်ထဲမှာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် တွဲဖက်ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုနဲ့ သားရဲ နဲ့ သားကောင်တွေရဲ့ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေကို တွန်းအားပေးခဲ့တယ်။
​ကမ်ဘရီယန်ခေတ်ဟာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တဲ့အချိန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံနဲ့ သက်ရှိအများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲက အချို့မျိုးစိတ်တွေကတော့ ခေတ်သစ်သက်ရှိမျိုးဆက်တွေအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပါဘူး။
✴(သက်ရှိများ)
​ကမ်ဘရီယန်ကာလက တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အများစုဟာ ရေနေသတ္တဝါတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အာသရိုပေါ့ဒ် (Arthropods) တွေဟာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲမှာ လွှမ်းမိုးတဲ့တိရစ္ဆာန်အုပ်စုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ထရိုင်လိုဘိုက် (trilobites)တွေဟာ အလွန်ပေါများခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ သတ္တုဓာတ်ပါဝင်တဲ့ သက်ရှိမျိုးစိတ်သစ်များစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလို ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ဂေဟစနစ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ မြေကျင်းတူးတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေလည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့မတူဘဲ အဲဒီခေတ်က တိရစ္ဆာန်အများစုဟာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားမှာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရေကူးတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ရေပြင်အလယ်မှာ နေထိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေကတော့ အလွန်နည်းပါးခဲ့ပါတယ်။

ကမ်ဘရီယန် ခေတ် (Cambrian Period) :
လွန်ခဲ့သော ​၅၄၁-၄၈၅.၄ သန်းခန့်က
​ပတ်ဝန်းကျင် -
ပျမ်းမျှအပူချိန် : ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်
လေထုထဲတွင် အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု : ၁၂.၅%
ကမ်ဘရီယန်ကာလဟာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းခေတ် (Paleozoic Era) ရဲ့ ပထမဆုံးသော ဘူမိဗေဒကာလကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တဲ့ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်ဘရီယန်ကာလမတိုင်မီက ရှိခဲ့တဲ့ သက်ရှိအများစုဟာ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနဲ့သာ မြင်နိုင်ပြီး ရိုးရှင်းပါတယ်။ သို့သော် ကမ်ဘရီယန်ကာလမှာတော့ ကမ်ဘရီယန်ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion) လို့ သိကြတဲ့ သက်ရှိမျိုးစုံတို့ရဲ့ အံ့မခန်းပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလအတွင်း အဓိကကျတဲ့ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များစွာဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်များစွာ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။
​ပရိုတရိုဇိုအစ်ခေတ် နှောင်းပိုင်း (Proterozoic Eon) ရဲ့ ရေခဲပြင်ကြီးတွေဟာ ကြာရှည်စွာ အရည်ပျော်ခဲ့တာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာပြီး ကျယ်ပြန့်တဲ့ ကုန်းမြေများကို ရေလွှမ်းမိုးခဲ့ရာကနေ ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းဒေသများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ပင်လယ်နေသတ္တဝါများအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ အစောပိုင်း ကမ်ဘရီယန်ကာလတွေမှာ ကမ္ဘာဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် အေးမြနေပြီး ဒါဟာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ ဧရာမတိုက်မဟာကြီး ဂွမ်ဒွါနာ (Gondwana) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကတော့ ယနေ့ခေတ်ထက် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ခန့် ပိုမိုမြင့်မားနေပါသေးတယ်။ ဝင်ရိုးစွန်းရေခဲလွှာတွေနဲ့ ရေခဲမြစ်တွေ ရှိနေသေးပေမယ့်လည်း ရာသီဥတုဟာ ကမ်ဘရီယန်ကာလကုန်ပိုင်းမှာ တဖြည်းဖြည်း ပိုနွေးလာတယ်။ ရေခဲမြစ်တွေ ဆုတ်ယုတ်သွားတာကြောင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး ကမ္ဘာကြီး ပိုပြီးနွေးထွေးလာတဲ့ ဒီအခြေအနေဟာ အော်ဒိုဗစ်ရှန် (Ordovician) ကာလအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။
✴​ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှု (Cambrian Explosion)
​
ကမ်ဘရီယန် ပေါက်ကွဲမှုဆိုတာဟာ သက်ရှိဇီဝ အမျိုးအစားအားလုံးရဲ့ (၆၃) ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းစုရဲ့ ကနဦးမျိုးစိတ် အများစု ပထမဆုံး စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အချိန်ကာလတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဂေဟစနစ်တွေ၊ မြေကျင်းတူးတဲ့ အပြုအမူရှိ သက်ရှိတွေနဲ့ အရင်က မရှိသလောက် ရှားပါးခဲ့တဲ့ အရိုးစုရှိ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ မျိုးစိတ်ပေါင်းစုံ ပေါများလာတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
​ဒီဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်ရပ်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ -
​၁။ လေထုထဲမှာ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ပိုကြီးပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့သက်ရှိတွေကို အထောက်အကူပြုခဲ့ပါတယ်။
​၂။ အိုဇုန်းလွှာ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် ခရမ်းလွန်(UV)ရောင်ခြည်ရဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ဆိုးကျိုးတွေကို လျှော့ချပေးပြီး ပိုတိမ်တဲ့ရေထဲမှာ နေထိုင်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။
​၃။ နောက်ပိုင်း ပရိုတယ်ရိုဇိုးအစ် (Proterozoic) ကာလအတွင်းက "နှင်းဘောလုံးကမ္ဘာ" (Snowball Earth) ဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် မျိုးသုဉ်းမှုကြီးတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သက်ရှိအသစ်တွေအတွက် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွေ ပွင့်သွားခဲ့ပါတယ်။
​၄။ ကမ်ဘရီယန်ကာလရဲ့ ပင်လယ်ရေတွေထဲမှာ ကယ်လ်စီယမ်ပါဝင်မှု မြင့်မားတာကြောင့် ပင်လယ်သတ္တဝါတွေဟာ အရိုးစု၊ အခွံနဲ့ အခြားမာကျောတဲ့ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံတွေကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တယ်။
​၅။ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံတွေကို စီစဉ်ဖွဲ့စည်းရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဟော့ဇ်(Hox) မျိုးဗီဇတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုလို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ပါဝင်တယ်။
​၆။ အစာကွင်းဆက်ထဲမှာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာကြောင့် တွဲဖက်ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုနဲ့ သားရဲ နဲ့ သားကောင်တွေရဲ့ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာနဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေကို တွန်းအားပေးခဲ့တယ်။
​ကမ်ဘရီယန်ခေတ်ဟာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုတွေ လုပ်ခဲ့တဲ့အချိန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ထူးခြားဆန်းပြားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံနဲ့ သက်ရှိအများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲက အချို့မျိုးစိတ်တွေကတော့ ခေတ်သစ်သက်ရှိမျိုးဆက်တွေအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပါဘူး။
✴(သက်ရှိများ)
​ကမ်ဘရီယန်ကာလက တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အများစုဟာ ရေနေသတ္တဝါတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အာသရိုပေါ့ဒ် (Arthropods) တွေဟာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲမှာ လွှမ်းမိုးတဲ့တိရစ္ဆာန်အုပ်စုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ထရိုင်လိုဘိုက် (trilobites)တွေဟာ အလွန်ပေါများခဲ့ပါတယ်။ ဒီကာလမှာ သတ္တုဓာတ်ပါဝင်တဲ့ သက်ရှိမျိုးစိတ်သစ်များစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သလို ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ဂေဟစနစ်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရာမှာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ မြေကျင်းတူးတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေလည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့မတူဘဲ အဲဒီခေတ်က တိရစ္ဆာန်အများစုဟာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ဒါမှမဟုတ် အနီးအနားမှာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရေကူးတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ရေပြင်အလယ်မှာ နေထိုင်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေကတော့ အလွန်နည်းပါးခဲ့ပါတယ်။

ဂါဇာမှာ ကျန်ရှိနေတဲ့ အစ္စရေးဓါးစာခံအလောင်းတွေ ICRC နဲ့ အီဂျစ် ပူးပေါင်းရှာဖွေ

ဂါဇာမှာ ကျန်ရှိနေသေးတဲ့ အစ္စရေးဓါးစာခံတွေရဲ့ ရုပ်အလောင်းတွေကို နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့ (ICRC ) နဲ့အတူ အီဂျစ်နိုင်ငံကလည်း ပူးပေါင်းရှာဖွေနေပါတယ်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်ကတော့ ဟားမတ်စ်အနေနဲ့ ရုပ်အလောင်းတွေကို မြန်မြန်ပြန်ပို့ရန်နဲ့ မဟုတ်ပါက ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်မှာပါဝင်တဲ့ ပါဝင်တဲ့ အခြားနိုင်ငံတွေက အရေးယူဆောင်ရွက်လိမ့်မယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။

အီဂျစ်အဖွဲ့ဟာ အလောင်းများကို ရှာဖွေဖို့ ICRC နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခွင့် ရရှိထားပြီး အဝါရောင်မျဉ်း ကျော်လွန်ပြီး ရှာဖွေဖို့အတွက် တူးဖော်စက်တွေနဲ့ ထရပ်ကားတွေကို အသုံးပြုမယ်လို့ အစ္စရေးတာဝန်ရှိသူတွေက ပြောပါတယ်။

အဝါရောင်မျဉ်းဟာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် ပထမအဆင့်ရဲ့ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် အစ္စရေး ဆုတ်ခွာသွားတဲ့ ဂါဇာ မြောက်ပိုင်း ၊ တောင်ပိုင်းနဲ့ အရှေ့ဘက်တစ်လျှောက် ဖြတ်သန်းသွားတဲ့ နယ်နိမိတ်ကို အမှတ်အသားပြုထားတာဖြစ်ပါတယ်။

ယခုအချိန်အထိ အစ္စရေးဟာ အဲဒီမျဉ်းကိုကျော်လွန်ပြီး ဘယ်အဖွဲ့ကိုမှ ဝင်ခွင့်မပြုသေးပါဘူး။ အီဂျစ်ဟာ ကာတာ၊ တူရကီတို့နဲ့ အတူ ယခုလအစောပိုင်းက အီဂျစ်အပန်းဖြေစခန်း ရှာမ်အယ်လ်ရှိတ် ဂါဇာအပစ်ရပ် လက်မှတ်ထိုးခဲ့တဲ့ နိုင်ငံထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ်။

ICRC ကလည်း ဓားစာခံတွေ ပြန်ပို့ရာမှာ အဓိကနေရာကနေ ပါဝင်ပတ်သက်နေပါတယ်။

ဟားမတ်စ်ဟာ ဓါးစာခံတွေ သို့မဟုတ် သေဆုံးသွားသူတွေကို အစ္စရေးတပ်ထံ တိုက်ရိုက်လွှဲပြောင်းခြင်းမပြုဘဲ ICRC ကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်ပြီး ဂါဇာမှတဆင့် အစ္စရေးကို ပို့ဆောင်တာဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိမှာတော့ အလောင်း ၁၃ လောင်း ကျန်ရှိနေပါတယ်။

အစ္စရေးရဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု နှစ်နှစ်ကျော်ကြာပြီးနောက် ဂါဇာ နယ်မြေရဲ့ ၈၄% အထိ ပျက်စီးသွားတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂက ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ ကျန်ရှိနေတဲ့ ဓားစာခံအလောင်းတွေကို ပြန်လည်ရယူဖို့ အကောင်းဆုံးလုပ်ဆောင်နေပေမယ့် အပျက်အစီးတွေအောက်မှာ ရှာဖွေဖို့အခက်အခဲနဲ့ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ ဟားမတ်စ်တို့က ပြောဆိုထားပါတယ်။

နာပိုလီ-အင်တာပွဲစဉ်တွင် အမှားများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ဒိုင်လူကြီး စီးရီးအေမှ တန်းချခံလာရ
===================

ဒိုင်လူကြီးမူရီဇီယိုမာရီယာနီဟာ နာပိုလီနှင့် အင်တာမီလန်ပွဲစဉ်တွင် ဆုံးဖြတ်ချက်အမှားများ ပြုလုပ်မှုကြောင့် စီးရီးအေမှ တန်းချကာ အရေးယူခြင်းခံလာရပါတယ်။

မာရီယာနီနှင့် လက်ထောက်ဒိုင်တို့ဟာ နာပိုလီက အင်တာမီလန်ကို ၃-၁ ဖြင့် အနိုင်ရတဲ့ပွဲစဉ်တွင် အငြင်းပွားဖွယ်ပင်နယ်တီပေးခဲ့တဲ့အပြင် လက်ထိဘောဖြစ်မှုကိုလည်း မသိလိုက်မှုတို့ကြောင့် အရေးယူခြင်းခံလာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ယခုအခါ ၎င်းတို့ဟာ စီးရီးအေဒိုင်လူကြီးရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်းခံလာရပြီး စီးရီးဘီတွင် တာဝန်
ထမ်းဆောင်လာရတော့မှာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

Corriere dello Sport ရဲ့ဖော်ပြလာမှုအရ ဒိုင်အကြီးအကဲ ဂျီယန်လူကာရိုချီဟာ ယင်းပွဲစဉ်မှ မာရီယာနီနှင့် လက်ထောက်ဒိုင် ဒါနီလီဘန်ဒိုနီတို့ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်အပေါ် အကြီးအကျယ် ဒေါသထွက်ကာ ယခုကဲ့သို့ တန်းချရန် ဆုံးဖြတ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရပါတယ်။

မာရီယာနီဟာ ယင်းပွဲရဲ့ ၃၃ မိနစ်တွင် အနည်းငယ်သာ ထိမိမှုအတွက် အငြင်းပွားဖွယ်ပင်နယ်တီပေးမှုကြောင့် ရိုချီရဲ့ ဒေါသထွက်ခြင်းခံခဲ့ရတာပါ။ ယင်းအဖြစ်အပျက်ကို ဒိုင်အများစုက ပင်နယ်တီမပေးကြပါဘူး။

တဖက်တွင် လက်ထောက်ဒိုင်ဘန်ဒိုနီဟာ ယင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပြီး ၈ စက္ကန့်အကြာတွင်မှ ပြစ်ဒဏ်ဘောအလံထောင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ယင်းအဖြစ်အပျက်တွင် VAR က ကြားဝင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းလည်း မရှိပါဘူး။

ယင်းပင်နယ်တီကို ကီဗင်ဒီဘရိုင်းက ကန်သွင်းကာ နာပိုလီအတွက် ဦးဆောင်ဂိုးသွင်းခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် မာရီယာနီဟာ ယင်းပွဲတွင် အင်တာမီလန်တို့ နစ်နာစေမယ့် နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုကိုလည်း ချခဲ့ပါသေးတယ်။

ယင်းပွဲတွင် နာပိုလီရဲ့ အလက်ဇန္ဒရိုဘူအွန်ဂီယိုနို လက်ထိဘောဖြစ်ခဲ့ပေမယ့်လည်း ပင်နယ်တီမပေးခဲ့တာပါ။

ယခုအခါ အမျိုးသားဒိုင်လူကြီးကော်မရှင်က ယင်းပွဲမှ အဖြစ်အပျက်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်မှုများပြုလုပ်ပြီးနောက် ဒိုင်လူကြီးနှင့် လက်ထောက်တို့အား တန်းချရန် ဆုံးဖြတ်လာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

မာရီယာနီဟာ ယခုရာသီတွင် စီးရီးအေပွဲ ၂ ပွဲတည်းသာ ကိုင်တွယ်ခွင့်ရထားသူ ဖြစ်ပြီး ကြားရက်ပွဲစဉ်များတွင် ကြီးကြပ်ခွင့်ရလာတော့မှာ မဟုတ်ပါဘူး။

သူဟာ စီးရီးအေပွဲစဉ် ၁၀ တွင်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့်ရလာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အီတလီမီဒီယာများက သူဟာ စီးရီးဘီသို့ တန်းချခြင်း (သို့မဟုတ်) VAR ဒိုင်အဖြစ်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်လာရတော့မှာ ဖြစ်ကြောင်း သိရပါတယ်။

လေ့ကျင့်ခန်းအပြည့်အဝဆင်းနိုင်ပြီဖြစ်လို့ အယ်ချီနှင့်ပွဲမှာ ပါဝင်လာဖို့ သေချာနေပြီ ဖြစ်တဲ့ လီဝန်ဒေါ့စကီး
====================

ရောဘတ်လီဝန်ဒေါ့စကီးဟာ ခါးသီးတဲ့ ပြိုင်ဘက် ရီးရဲလ်မက်ဒရစ်အား ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် အသင်းနှင့်အတူ လေ့ကျင့်ခန်းအပြည့်အဝ ဆင်းလာနိုင်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ပိုလန်တိုက်စစ်မှူးဟာ တံကောက်ကြောဒဏ်ရာကြောင့် အနားယူလာခဲ့ရသူ ဖြစ်ပြီး လာမယ့် တနင်္ဂနွေနေ့ အယ်ချီနှင့်ပွဲစဉ်တွင် ပြန်ကစားနိုင်ရန် ပစ်မှတ်ထားလာခဲ့သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ယခုအခါ ဘိုင်ယန်မြူးနစ်နှင့် ဒေါ့မွန်တိုက်စစ်မှူးဟောင်းဟာ မျှော်မှန်းထားတဲ့အတိုင်းပင် တနင်္လာနေ့မှာတော့ ကစားဖော်များနှင့်အတူ လေ့ကျင့်ခန်းအပြည့်အဝ ဆင်းလာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဘာစီလိုနာဟာ ဒူးဒဏ်ရာခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ခဲ့ရတဲ့ ဂိုးသမားဂျိုအန်ဂါစီယာရဲ့ ဒဏ်ရာအခြေအနေ တိုးတက်မှုအပေါ်တွင်လည်း ကျေနပ်အားရနေပါတယ်။ ဂါစီယာဟာ ဒူးဒဏ်ရာကို ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ခဲ့ရပြီးနောက် လေးပတ်မှ ခြောက်ပတ်အတွင်း အနားယူရမယ်လို့ ယူဆခြင်းခံထားရသူ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘာစီလိုနာဟာ ဂါစီယာရဲ့ ဒဏ်ရာအခြေအနေ တိုးတက်နေပေမယ့်လည်း အလျှင်စလို အသုံးပြုလာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။
အသက် ၃၇ နှစ်ရှိ လီဝန်ဒေါ့စကီးဟာ ပိုလန်အသင်းအတွက် ကစားစဉ် ဘယ်ဖက်ပေါင်ကြွက်သားဒဏ်ရာရရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ မသက်မသာ ဖြစ်နေပေမယ့်လည်း ပတ်တီးစည်းကာ ပိုလန်ရဲ့ ပွဲအား ကစားခဲ့ကာ ဒဏ်ရာရရှိလာခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဟန်ဆီဖလစ်ဟာ လီဝန်ဒေါ့စကီး ဒဏ်ရာကြောင့် အနားယူနေရစဉ်အတွင်း မားကပ်စ်ရက်ဖို့ဒ်ကို အားကိုး အသုံးပြုနေရပါတယ်။

ဘာစီလိုနာဟာ တနင်္ဂနွေနေ့ည ရီးရဲလ်မက်ဒရစ်ကို ရှံးနိမ့်ပြီးနောက် ရမှတ် ၅ မှတ်ကွာဟသွားခဲ့ပါတယ်။
ဘာစီလိုနာဟာ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အယ်ချီကို ဧည့်ခံကစားပြီးပါက နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကလပ်ဘရုဂျက်နှင့် ရင်ဆိုင်ရမှာ ဖြစ်သလို လေးရက်အကြာတွင် ဆဲလ်တာဗီဂိုအား အဝေးကွင်းသို့ သွားရောက် ရင်ဆိုင်ရပါမယ်။