ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းက ဂြိုဟ်တွေဟာ နေကို ဗဟိုပြုပြီး လည်ပတ်နေကြတယ်ဆိုရင်၊ နေကကော ဘယ်အရာဝတ္တုကို လည်ပတ်နေတယ်ဆိုတာ တွေးမိဖူးပါသလား?
အဖြေကတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ Milky Way ဂလက်ဆီရဲ့ အလယ်ဗဟိုမှာရှိတဲ့ Sagittarius A* (ဆာဂေးတေးရပ်စ်) လို့ခေါ်တဲ့ ဧရာမတွင်းနက်တစ်ခုပဲဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်းတင်မကပါဘူး။ Milky Way ဂလက်ဆီတစ်ခုလုံးမှာရှိတဲ့ ကြယ်တာရာတွေ၊ ဓာတ်ငွေ့တိမ်တိုက်တွေ အားလုံးဟာ ဒီ Sagittarius A* လို့ခေါ်တဲ့ ဧရာမတွင်းနက်ကြီးရဲ့ အခြံအရံတွေသာဖြစ်ကြပါတယ်။
Sagittarius A* ဟာ ကမ္ဘာနဲ့ အလင်းနှစ် ၂၆,၀၀၀ ခန့်အကွာမှာ တည်ရှိပြီး၊ နေအလုံးပေါင်း ၄ သန်းခန့် ရှိတဲ့ ဒြပ်ထုနဲ့ ညီမျှတဲ့ ဧရာမတွင်းနက် (Supermassive Black Hole) တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေအဖို့ Sagittarius A* ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့တာလေ့လာခဲ့တာဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ပါပြီ။
၁၉၃၀ ခုနှစ်မှာ ပထမဆုံး ရေဒီယို တယ်လီစကုပ်တွေ တီထွင်ခဲ့ပြီးတဲ့နောက်မှာ နက္ခတ္တတာရာပညာရှင်တွေဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ Milky way ဂလက်ဆီဗဟိုချက်ကနေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ ရေဒီယိုလှိုင်းတွေကို စတင် တွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီရေဒီယိုလှိုင်းတွေထွက်ရှိနေတဲ့နေရာ ကိုတော့ Sagittarius Constellation နားမှာရှိ တာမို့ Sagittarius A လို့ အမည်ပေးခဲ့ပါတယ်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်မှာတော့ နောက်ထပ် နက္ခတ္တတာရာပညာရှင်များဖြစ်ကြတဲ့ C. M. Wade နဲ့ R. H. Brown တို့ဟာ Sagittarius A ရဲ့ အလယ်ဗဟိုမှာ တည်ရှိတဲ့ ရေဒီယိုလှိုင်းပင်မနေရာကို အမှတ်အသား ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါကို Sagittarius A* (Sag A-star) လို့ ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။ ကြယ်ပွင့်သင်္ကေတ (*) ကို အသုံးပြုတာဟာ အဲဒီအချိန်မှာ ဒီရင်းမြစ်ဟာ အလွန်တောက်ပတဲ့ ကြယ်တစ်လုံး ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ယူဆခဲ့လို့ပါပဲ။
Sagittarius A* နေရာကို အထူး လေ့လာမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ရာမှာ၊ သူ့နားမှာရှိတဲ့ ကြယ်တွေဟာ မယုံနိုင်လောက်အောင် မြန်ဆန်စွာ လှည့်ပတ်နေတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။အလင်းအလျင်ရဲ့ ၂% လောက်နဲ့ကို ကြယ်တွေဟာ မြန်မြန်ဆန်ဆန် Sagittarius A* ကိုလှည့်ပတ်နေကြတာပါ။
ဒီလို မြန်ဆန်တဲ့ လှည့်ပတ်မှုကို ရှင်းပြနိုင်ဖို့အတွက်၊ အဲဒီမှာ အလွန်ထုထည်ကြီးမားတဲ့ အရာဝတ္တုတစ်ခု ရှိနေရပါမယ်လို့ နက္ခတ္တတာရာပညာရှင်တွေက ကောက်ချက်ချခဲ့ပါတယ်။ ပြီးတော့ ဒီအရာဟာကြယ်တစ်လုံးမဖြစ်နိုင်ပဲ ဧရာမတွင်းနက် ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ခိုင်မာစေခဲ့ပါတယ်။
၂၀၀၂ ခုနှစ်ရောက်လာတဲ့အခါမှာ Reinhard Genzel နဲ့ Andrea Ghez ဦးဆောင်တဲ့ သုတေသနအဖွဲ့တွေဟာ ကျွန်တော်တို့ ဂလက်ဆီရဲ့ ဗဟိုနားမှာရှိတဲ့ ကြယ်တွေရဲ့ ကြယ်တာရာပတ်လမ်းကြောင်းတွေကို တိတိကျကျသိရအောင် ဆယ်စုနှစ်နဲ့ချီပြီး လေ့လာခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီလေ့လာမှုတွေက Sagittarius A* ဟာ နေရဲ့ထုထည် ၄ သန်းဆခန့် ရှိတဲ့ အလွန်ထုထည်ကြီးမားတဲ့ အရာဝတ္တုတစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို အတည်ပြုပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီအတွက်ကြောင့် Genzel နဲ့ Ghez တို့ဟာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်ရဲ့ Physics နိုဘယ်လ်ဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပါတယ်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်ရောက်လာတဲ့အခါမှာ Event Horizon Telescope (EHT) ပရောဂျက်ဟာ ကမ္ဘာ့ဒေသ နေရာရှစ်ခုက ရေဒီယို တယ်လီစကုပ်ကြီးတွေကို ပူးပေါင်းပြီး Sagittarius A* ရဲ့ ပထမဆုံး တိုက်ရိုက်ပုံရိပ်ကို ရရှိနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီပုံရိပ်က ဧရာမတွင်းနက်ရဲ့အပြင်ကပုံစံကို ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ပြီး သူ့ရဲ့ဘေးပတ်ပတ်လည်က Accretion disk ( တွင်းနက်ပတ်လမ်း)မှာ အလွန်ပူပြင်းပြင်းထန်တဲ့ ဓါတ်ငွေ့ ပလာစမာတွေ လှည့်ပတ်နေတာကို လေ့လာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
Sagittarius A* ဟာ ဂလက်ဆီတစ်ခုရဲ့ ဧရာမတွင်းနက်တစ်ခုဖြစ်တာမို့ Active Galactic Nucleus (AGN) လို့ခေါ်တဲ့ သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေတဲ့ ဂလက်ဆီ ဗဟိုချက် လည်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ခြား ဂလက်ဆီတွေက AGN တွေနဲ့ယှဉ်ရင်တော့ ငြိမ်သက်နေတယ်လို့ပြောလို့ရနိုင်ပါတယ်။
အခုလက်ရှိလည်း ဒီဧရာမတွင်းနက်ကြီး အကြောင်းကို လေ့လာမှုတွေပြုလုပ်နေကြဆဲဖြစ်ပြီးတော့ တစ်ချိန်မှာ သူ့ရဲ့စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အသေးစိတ်ကိုသိရှိနိုင်လိမ့်မယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက မျှော်လင့်နေကြပါတယ်။
